<< Terug naar publicaties

door: J.C. Eendebak en C.H.G. van Tilburg *)
(gepubliceerd in Binnenlands Bestuur nr. 13, 27 maart 2009)

De gemeente kan meer regisseren. En de gemeente hoeft niet persé de baas te zijn om goed te kunnen besturen. Door de noodzaak van meer flexibiliteit is de formule van de regisserende gemeente (nog lang) niet uitgewerkt.

De gemeente bevindt zich in een spagaat: zij krijgt steeds minder invloed op het gebied van regelgeving en krijgt tegelijkertijd steeds meer taken toegeschoven met betrekking tot uitvoering van de regels, zonder echter de volledige overheveling te krijgen van de daarvoor benodigde financiële en budgettaire ruimte. Dit legt budget- én efficiencydruk op de gemeente.
De discussie over de kerntaken blijft derhalve actueel: moet de gemeente wel alles doen? En in het verlengde daarvan ligt de vraag: moet de gemeente alles zelf willen doen? Verzelfstandiging van bepaalde uitvoerende taken (die geen kerntaak zijn) is een antwoord hierop.

De samenleving vraagt zich intussen af: raakt de gemeente zo haar grip niet kwijt? Gaat het allemaal duurder worden? Is het nog wel bestuurbaar?
Dit leidt er toe dat de druk op de gemeente toeneemt: (nóg) meer taken erbij als gevolg van maatschappelijke eisen. Hierdoor wordt de genoemde spagaat eerder groter dan kleiner. Dit noodzaakt de gemeente om zich (nog) flexibeler te organiseren, bijvoorbeeld via de weg van verzelfstandiging.

Bij verzelfstandiging geldt dat de gemeente de uitvoering weliswaar uit handen geeft, doch wél zelf de regie daarover behoudt (en moet behouden) teneinde de politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheid te kunnen dragen voor het eindresultaat. Goed opdrachtgeverschap, duidelijke afspraken en overeenkomsten en goed toezicht zijn daarbij sleutelbegrippen. Regievoeren is een kerntaak van de gemeente, geen gemakkelijke, wel een belangrijke en bepaald geen uitgewerkte formule.
Regie betekent onder meer dat de gemeente de normen vaststelt waaraan de uitvoering moet voldoen, prestaties formuleert en voorts bepaalt hoe rapportage, controle en toezicht geregeld gaan worden. Zonder controle en goed toezicht (governance) gaat het niet. De democratische organen hebben hun eigen verantwoordelijkheid en moeten hun werk kunnen doen. Een goede aanpak van de regiefunctie maakt dat de gemeenten kunnen besturen zonder de "baas" te hoeven zijn. Het managen van uitvoerende taken hoeft niet persé door het gemeentehuis te geschieden..

Een belangrijke uitdaging voor de regiefunctie is voorts te voorkómen dat de afstand tot de uitvoering te groot wordt. Het is van belang dat uitvoeringskennis binnen het gemeentelijk apparaat aanwezig blijft om zodoende ook bestuurlijk greep te kunnen blijven houden op de op afstand gezette uitvoerende taken. Dat vergt ook een transparante en professionele houding van de gemeente richting haar uitvoeringspartners.

Conclusie: de gemeente kan (nog) meer regisseren dan thans al het geval is. Het op afstand zetten van uitvoerende taken biedt de gemeente verschillende voordelen zoals efficiency, flexibiliteit en risicobeperking. Maar het meeste van belang (en een voorwaarde voor succes) is echter een permanente aandacht voor de sturing én controle van de op afstand gezette taken. Zeker in deze tijd geldt: als de gemeente moet betalen, mag ze ook bepalen.


*) Partners van VDG Trajectmanagement B.V. te Haarlem